کمال ­الملک: محمد غفاری معروف به کمال‌المُلک نقاش ایرانی (زاده ۱۲۲۷ - درگذشته ۱۳۱۹) یکی از مشهورترین و پر نفوذترین شخصیت‌های تاریخ هنر معاصر ایران به شمار می‌آید. وی در یکی از خانواده‌های هنرمند و سرشناس در کاشان چشم به جهان گشود. غفاری پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی در کاشان به همراه برادر بزرگترش به تهران آمد و در دارالفنون در رشتهٔ نقاشی ادامه تحصیل داد. پس از گذشت سه سال تحصیل وی در دارالفنون، هنگامی که ناصر الدین شاه از این مدرسه بازدید می‌کردد، کار او را پسندید و وی را به دربار فراخواند.

اغلب: اکثر، بیشتر           فروتن: متواضع، افتاده          حیرت­افزا: شگفتی­آفرین، تعجّب انگیز          شرم: حیا، آزرم

رفقا: جمع مکسّر رفیق(دوستان، همراهان)          جنجال: آشوب، همهمه، هیاهو        پیش­آمد: روی­داد، واقعه، حادثه

اظهار عقیده: بیان نظر                 اظهار: آشکار کردن، توضیح دادن                 شِکوه: شکایت، گله­مندی، گلایه

تشتّت: اختلاف، پراکندگی

آراء: عقاید، نظریّات(جمع رأی)

تشتّت آراء: اختلاف نظرها

اغراض: اهداف، مقاصد(جمع مکسّر غرض)

کاسه­ی صبر: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)

لبریز: پُر، سرشار، مالامال، لبالب

لذا: بنابراین       رنجیده: ملول، آزرده، ناراحت

التهاب: سوز و گداز، برافروختگی                نگاهبانی: حراست، نگهداری            به در رفتن: بیرون رفتن، خارج شدن

اُنس: دوستی، همدمی                          رجحان: برتری، امتیاز                   معاوضه: تعویض، مبادله

نواقص: ج مکسّر نقص(کمبود، نقصان)               نظیر: مانند، مثل               

وطنِ ما به جایِ مادرِ ماست                                 مادرِ خویش را نگهبانیم

وطن: میهن، مولِد، سرزمین                     سرزمینِ ما مانند مادرِ ماست و ما همانند مادر از وطن نگهبانی می­کنیم.

شکر داریم کز طفولیّت                                      درس «حبّ­الوطن» همی خوانیم

شکر داریم: شکر می­گوییم، شاکریم            کز: مخفّف (که+از)          طفولیّت: کودکی      همی­خوانیم: کاربرد کهن ماضی استمراری(می­خوانیم).   خدا را سپاس­گزار هستیم که از دوران کودکی، درس عشق­ورزی به کشور را می­خوانیم.

چون که حبِّ وطن زِ ایمان است                           ما یقیناً زِ اهلِ ایمانیم

تلمیح به حدیثی از رسول اکرم(ص) که فرمودند: «حبّ­الوطنِ منَ­الایمان: وطن دوستی از ایمان است». یقیناَ: حتماً (قید تأکید).          

گر رسد دشمنی برایِ وطن                                  جان و دل رایگان بیفشانیم

رایگان: راهگان(آن­چه از راه پیدا شده باشد)، مجّانی                      بیفشانیم: نثار کنیم، فدا کنیم

«ایرج میرزا»: ایرج میرزا (۱۲۵۱ خورشیدی تبریز - ۲۲ اسفند ۱۳۰۴ خورشیدی تهران) ملقب به «جلال‌الممالک» و «فخرالشعرا»، از جمله شاعران برجسته ایرانی در عصر مشروطیت (اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی) و از پیشگامان تجدد در ادبیات فارسی بود. ایرج میرزا در قالب‌های گوناگون شعر سروده و ارزشمندترین اشعارش مضامین انتقادی، اجتماعی، احساسی و تربیتی دارند. شعر ایرج ساده و روان و گاهی دربرگیرنده واژگان و گفتارهای عامیانه‌ است و اشعار او تأثیر عمیقی بر شعر دوره مشروطیت گذاشت.

شعر خوانی:                         تو ای ایزدی مرز ایران من

خدایا به خورشید گیتی­فروز                      به پرتو فشانیش در نیم­روز

گیتی­فروز: فروزنده­ی جهان، روشن کننده­ی جهان                                پرتو: نور، روشنایی

نیم­روز: وسط روز، وقت ظهر(نام باستانی سرزمین سیستان)                      پرتوفشانی: نورافشانی

خدایا تو را به خورشید جهان­تاب و به نورافشانی­اش به هنگام ظهر سوگند می­دهم.

جهان را سراسر ز لفظ دری                      عطا کن نشاطِ زبان­آوری

جهان را سراسر: سراسرِ جهان را                لفظ دری: زبان درباری ایران، زبان فارسی

نشاط: شادمانی                                    لفظ: زبان                    زبان­آوری: سخن­وری، بلاغت

سراسرِ جهان را با زبان فارسی نشاط و سرزندگی سخنوری عطا کن.

فزون کن به عالم شکر خند را                   روایی ده این پارسی قند را  

فزون کن: زیاد به کار ببند            شکر خند: ترکیب وصفی مقلوب(خنده­ی شکر)             روایی: رواج، گسترش     پارسی قند: قندِ زبان پارسی(اضافه­ی تشبیهی)

خنده­های شکرین را در دنیا افزون کن و قند زبان پارسی را رواج و گسترش بده.

خدایا به گردان سپهر بلند                         به مردان صاحب دل دردمند

گردان: گردنده، چرخان         سپهر: آسمان         صاحب­دل: عارف، آگاه

خدایا به آسمان بلندِ گردنده­ و به انسان­های آگاه و دردمندت قسم می­دهم.

همه مردم از لطفت ای بی­نیاز                   عزیزند و آزاده و سرفراز

عزیز: گرامی، ارجمند             آزاده: وارسته             سرفراز: سربلند

ای خداوند بی­نیاز! مردم به لطف تو گرامی و وارسته و سربلند هستند.

به جانند و دل در پی راستی                      گریزنده­اند از کژی کاستی

به جانند و دل: با جان و دل              در پیِ راستی: به دنبال درست­کاری و صداقت           گریزنده: فراری، گریزان

گژی: ناراستی، کج­روی                  کاستی: تنبلی، سستی، کاهلی

با جان و دل به دنبال درست­کاری و صداقت­اند و از ناراستی و کج­روی­ها گریزان­اند.

پیام­آور صلح و مهرند و داد                       جهان را بدین گونه خواهند شاد

داد: عدل و انصاف                      مهر: دوستی، محبّت

مردمی که پیام آور صلح و محبّت و انصاف و عدالت­اند و به این گونه دنیا را شاد می­خواهند.

تو ای نازنین میهن ای خاک پاک               زانوار حق چهره­ات تابناک

انوار: ج مکسّر نور                      تابناک: درخشان، روشن

ای خاکِ پاکِ وطن و ای میهنِ نازنین! چهره­ات از نورِ خداوند روشن باد.

دو دست نیایش بر آرم فراز                       چنین خواهم از حق به راز و نیاز

نیایش: دعا، راز و نیاز                     برآرم فراز: بالا می­آورم، بلند می­کنم

دو دستِ دعا را به آسمان بلند می­کنم و با راز و نیاز از خداوند پنین می­خواهم.

سر سرفرازش به خورشید سای                   به شادان دلش شادی جان­فزای

سرفراز: سربلند            به خورشید سای: به خورشید برسان      سای: بُنِ مضارع از ساییدن

سرِ با افتخارش را به خورشید برسان و به دلِ شادش شادی جان را بیفزای.

سپس روکنم سرخوش ازشهدِ عشق             به ایران وگویم بدین مهد عشق

شهدِ عشق: اضافه­ی تشبیهی(عشق در شیرینی به شعر تشبیه شده­است).                سرخوش: سرمست، شادمان

شهد: عسل، انگبین         بدین: به این               مهدِ عشق: اضافه­ی تشبیهی(مهد: گاهواره) عشق به گهواره تشبیه شده است که بسیار آرامش بخش است.                با بیت بعدی موقوف­المعانی است.

بعد در حالی که از شیرینی عشق سرخوش و سرمست بودم، به ایران رو می­کنم و به این گهواره­ی عشق می­گویم:

ایا گاهوار عزیزان من                              تو ای ایزدی مرز ایران من

ایا: منادا(ای)            گاهوار: گهواره           ایزدی مرز: مرز و بوم خدایی            با بیت بعدی موقوف­المعانی­است.

ای گاهواره­ی عزیزانِ من! و ای مرز و بومِ خداوندی!

جهان تاجهان است آباد باش                      بر و بوم مردان آزاد باش

آرزو می­کنم تا جهان برقرار است آباد و خرّم و سرزمین مردمان وارسته باشی!

       حسن‌ابراهیم حبیبی (زاده ۱۳۱۵ در تهران) وزیر ارشاد دولت بازرگان ، وزیر علوم و آموزش عالی و پس از آن وزیر دادگستری دولت میرحسین موسوی و معاون اول اکبر هاشمی رفسنجانی و دولت اولِ سیدمحمد خاتمی در ایران بود. وی هم‌اکنون رئیس بنیاد ایران شناسی است. وی ازجمله حقوق‌دانانی بود که پس از انقلاب ایران، پیش‌نویس متن قانون اساسی را با استفاده از قوانین اساسی سایر کشورها تهیه کرد.

گروه کلمات املایی درس نوزدهم

کمال­الملک- اغلبِ نزدیکان- مؤدّب و فروتن- منظره­ی حیرت­افزا- فوق­العاده ناتوان- بلند قامت- رفقای صمیمی- ایّامِ طفولیّت- شکوه و شکایت- تشتّت آرا- اغراض گوناگون- نظریّات ناموافق- التهابِ جامعه- اُنس و دوستی- تحمّلِ جنجال- رجحان و برتری- شکوه و تجمّل- معامله و معاوضه- ایرادها و نواقص- حُبّ­الوطن- جمعِ مکسّر- پایه و اساس- اثاث و لوازم خانه- اظهار عقیده- وظیفه­ی نگاهبانی- نشانه­ی قلّاب- پشتوانه­ی موفّقیّت.

+ نوشته شده در  سه شنبه شانزدهم اسفند 1390ساعت 22:51  توسط دبیر ادبیات  |